# Rhifyn 12

Roedd Cymru’n ganolbwynt llythrennol i’r chwyldro diwethaf, ond roedd hefyd ar yr ymylon; ac ar ymylon yr ymylon hynny yr oedd y Gymraeg. Bydd ein hymateb i’r chwyldro nesaf yn pennu ein ffawd fel cymdeithas Gymraeg, ond y tro hwn mae llai o amser…

Llyfr cymhleth ydi Flights. Cyfrol lithrig, bytiog ydi hi – fe’i gelwir gan yr awdur, Olga Tokarczuk, enillydd Gwobr Llenyddiaeth Nobel 2018, yn nofel ‘gytserol’. Mae pob un o’r 116 o bytiau ynddi yn seren mewn ffurfafen, yn gorff unigol, digyswllt.…

Llŷr Titus a ddaeth o hyd i’r erthygl hon. Meddai: ‘Fyddai hi’n gwneud rhyw eitem fach ddiddorol, efallai? Bron nad ydi darllen rhyw hen bethau fel hyn fel cael cip ar fyd arall, ar wahân i’n byd ni.’ Ond ni lwyddodd O’r Pedwar Gwynt i ddod o hyd i…

Hwn ydi’r llecyn. O fan hyn dw i’n gallu tremio draw tua’r ynysoedd. Am faint y bydda i’n gallu cyrraedd yma, does wybod. Mae henaint yn cnoi pob cymal y dyddiau hyn a dwyf inna hyd yn oed â’m holl wybodaeth am feddyginiaethau’r maes a’r coed ddim…

Wrth syllu y bore ’ma drwy’r mwrllwch mawr sydd fel petai’n amgylchynu’r byd i gyd, gan holi yr un fath â’r rhan fwyaf ohonom, beryg, beth goblyn sydd wedi digwydd inni, trawodd i’m meddwl fod y llanast wedi cychwyn yn hanesyddol â throsedd sydd…

Rwyf wedi dod â thi ar droed o’r Buccaneer a’r ffair a drwy Trecco Bay er mwyn i ti weld hamdden modern – neu’r fersiwn hen ffasiwn, dosbarth gweithiol o hamdden – ochr yn ochr â thirwedd sy’n llawer hŷn. Maen nhw wedi eu taflu at ei gilydd. Does…

Na. Cyn i chi ddweud dim, darllenwch y pennawd un waith eto. Darllenwch o’n gynganeddol. Darllenwch o heb ragfarn. A darllenwch o fel tasech chi’n siarad ar y stryd ac nid yn adrodd mewn eisteddfod. O wneud hyn, nid oedran y gwrywod sy’n bwysig, ond…

Roedd y byd mawr tu hwnt i Gymru ac i Brydain yn rhan o'n bywydau ni yn Nhre-garth ... Rhyfedd meddwl ein bod ni'n sglaffio turrón o Sbaen a panettone o'r Eidal yn y 1950au tra oedd ein cymdogion yn taenu menyn ar eu bara brith.

Cerdded dan awyr binc, lliw cragen; gwrando ar grensian mud y ddaear yn bowdr dan fy nhraed; hel â chefn fy maneg y graean coch mân oddi ar fisor fy siwt ofod; gwrando ar ddwfn chwibanu’r gwynt; dychwelyd i’r gofoty gam wrth gam wrth i’r haul fynd i…

Mae Ffawd yn ei hôl! Neu felly yr ymddengys i mi wrth wrando ar y trafod sydd mewn cylchoedd darllen: sonnir yn amlach y dyddiau hyn am ffawd cymeriadau. Ar y cyfan, y rhai ieuengaf sy’n crybwyll ffawd. Tueddu i barhau i sôn am y Drefn a wna’r to…

Haeriad haerllug o rym dyn dros natur ydi’r byd tanddaearol a ffotograffwyd gan Chloe Dewe Mathews: dyma weledigaeth anhygoel llywodraeth y Swistir yn y 1960au fel rhan o’i phenderfyniad i warchod ei phobl – pob un o’i dinasyddion, yn llythrennol –…

Mae cerdded bron â bod yn weithred chwyldroadol erbyn hyn. Mewn cymdeithas lle mae pwysau cynyddol arnom i fod yn ‘gynhyrchiol’, i fod wrthi fel lladd nadroedd bob munud o’r dydd, i symud ar ras wyllt o un lle i’r llall, i fod mewn sawl lle ar yr un…

Ers canlyniad refferendwm Brexit yn 2016, collais gyfrif faint o weithiau y clywais y safbwynt mai ‘pleidlais yn erbyn Llundain’ oedd y bleidlais hon mewn gwirionedd. Pleidlais, mewn geiriau eraill, yn erbyn y ddinas fetropolitanaidd, ryddfrydol.…

Gweithio ar ei addasiad o’r Divina Commedia yr oedd Alasdair Gray pan fu farw ddiwrnod ar ôl ei ben-blwydd yn 85 mlwydd oed ddiwedd mis Rhagfyr y llynedd. Ni chyhoeddodd Baradwys, ond fe luniodd (ac addurnodd) drywydd newydd trwy Uffern a Phurdan…

Weithiau, mae rhywun yn dechrau meddwl ein bod ni wedi cyrraedd rhyw ben draw: na allwn ni fynd ymhellach ar y llwybr arbennig hwn. Mae’r iaith a’r syniadau sydd wedi ein tywys hyd yma wedi eu dihysbyddu. Dim ond wal neu glogwyn neu ddibyn sydd o’n…